Identifikacija Willys MB i Ford GPW
Ova stranica namenjena je pomoći pri identifikaciji osnovnih sklopova vozila Willys MB i Ford GPW iz perioda Drugog svetskog rata. Prikazani su najvažniji elementi na osnovu kojih je moguće utvrditi poreklo i približan period proizvodnje pojedinih delova vozila.
Podaci su organizovani po sklopovima, uz ilustracije koje omogućavaju lakše prepoznavanje karakterističnih razlika između proizvođača i varijanti.
Zahvaljujem se Nikoli Nesicu iz Surdulice za veliku pomoc.
Raspored je prilagođen prikazu na ekranu i štampi u A4 portret formatu.
Šasija
Ford GPW
Broj šasije kod Ford GPW vozila utisnut je na gornjoj strani levog prednjeg nosača šasije. Tačna pozicija je sa leve strane motora, između nosača kočione cevi i mesta gde je blatobran pričvršćen za šasiju. Otisak broja često može biti veoma slab.
Do približno broja šasije 8000 Ford je koristio Willys MB šasije, a tek nakon toga prelazi na sopstvenu proizvodnju. Takođe treba imati u vidu da su mnoge Ford i Willys šasije nakon rata dodatno preštampavane dopunskim brojevima. Pod tvrdnjom da je Ford koristio Willys šasije, potrebno je precizno dodati i termin Midland šasija, jer se upravo taj naziv koristi u tom kontekstu kada je reč o GPW proizvodnji.
Fabrika u Richmondu bila je polazna tačka za GPW proizvodnju, i upravo su prvi GPW primerci prošli kroz tu fabriku.
Takođe, važno je jasno navesti da je kod GPW vozila sklopljen motor bio ukucavan prema broju šasije u samoj fabrici, neposredno pre montaže. Upravo zato svi originalni GPW motori nose isti broj kao i sam GPW jeep (šasija).
Prepoznavanje Ford GPW šasije
Ford GPW šasija prepoznaje se po četvrtastom poprečnom nosaču između hladnjaka i maske, a u sredini tog nosača nalazi se Ford oznaka „F“.
Primer oštećenog broja šasije (GPW)
Kod Ford GPW vozila broj šasije često je oslabljen korozijom, naknadnim čišćenjem ili remontnim intervencijama. Zato, pored samih cifara, treba posmatrati oblik otiska, međusobni razmak znakova i tragove originalnog žigosanja ispod kasnijih prepravki.
Primer brojeva naknadno utisnutih preko originalnog otiska: ovo je tipičan slučaj da su brojevi utisnuti preko starog otiska, najverovatnije u REME remontnom ili servisnom centru.
Kada se naiđe na naknadno utisnut broj, uvek treba proveriti da li se originalni broj poklapa sa kasnijim utiskivanjem. U ovom primeru analiza potvrđuje da se brojevi poklapaju.
Ispod kasnije utisnutih cifara i dalje se može uočiti originalni otisak. Pravilno čišćenje površine je veoma važno: peskiranje pritiskom od 4 bara, kvarcnim peskom granulacije 0,17-0,22 mm, daje dobar rezultat bez oštećenja oznaka.
Posmatranjem odbleska svetlosti na površini može se jasno potvrditi podudaranje brojeva, a sve karakteristične osobine otiska ostaju vidljive. Na osnovu toga ovaj primer je identifikovan kao GPW 236903, sastavljen u fabrici Louisville, Kentucky.
Willys MB
Kod Willys MB vozila broj šasije nalazi se na metalnoj pločici pričvršćenoj šrafovima. Pločica je na unutrašnjoj strani levog nosača šasije iza prednjeg branika. Pošto je pločica pričvršćena šrafovima, originalne pločice su često zamenjene replikama.
Willys broj šasije najčešće ima šest cifara sa prefiksom MB, dok kod ranih primeraka prefiks može izostati.
Rane i kasne oznake Willys šasije
- Pre približno broja MB122xxx oznaka je bila bez prefiksa MB.
- U martu 1942. slovo I korišćeno je umesto broja 1.
- Od približno MB122xxx do oko MB34xxxx korišćena je ovalna pločica.
- Nakon toga prelazi se na četvrtastu pločicu.
Oznaka Willys MB na šasiji: bez MB oznake kod frame oznake do serijala 122xxx; zatim sledi MB uz izgled ovalne tablice do približno 341xxx; kasnije se koristi pravougaona tablica sa natpisom JEEP do kraja proizvodnje.
Broj šasije i okvirno datiranje
Broj šasije je osnovni podatak za određivanje približnog perioda proizvodnje vozila. Ispod su dati orijentacioni opsezi za Ford GPW i Willys MB.
Napomena: radi se o proizvodnim brojevima. Datum isporuke (D.O.D.) može odstupati, naročito kod Ford GPW vozila koja su sklapanа u različitim fabrikama.
Brojevi na haubi
Brojevi na haubi predstavljaju dodatni način okvirnog datiranja vozila, pod uslovom da su sačuvani ili pravilno rekonstruisani. Kada su vozila izlazila iz fabrike, brojevi su prvobitno farbani u blue drab boji, dok su kasnije u jedinicama često prefarbavani belom bojom. Od početka 1945. vozila iz fabrike izlaze sa belim oznakama.
Brojevi na haubi koriste se kao pomoćni kriterijum, jer su često menjani, prebojavani ili potpuno uklonjeni.
Broj ugovora po godinama
Pregled ugovora pomaže pri povezivanju registracionih brojeva, proizvođača i približnog perioda proizvodnje. Ispod su izdvojene tabele za American Bantam, Ford Motor Company i Willys MB.
Motor
Ratni motori za Willys MB i Ford GPW su Willys L134 „Go Devil“. To je redni četvorocilindrični flathead motor, snage približno 60 KS pri 4000 o/min i zapremine 2.199 cm³.
*napomena, često se pominje različita snaga motora L-134. U JNA knjizi se pominje Willys motor 60KS, Ford GPW 54KS. To nije tačna tvrdnja, Ratni i posleratni motori imaju istu snagu, već je u pitanju Gross (bruto) ili Neto (realna) snaga motora i zavisi od načinja merenja snage motora, ne od tipa.
Razlikovanje ratnog i posleratnog motora
Jedan od najlakših načina razlikovanja ratnog i posleratnog motora je oblik pumpe za vodu:
- ratna pumpa ima zaobljen gornji deo
- posleratna pumpa ima ravan gornji deo
Dodatni pokazatelj može biti i glava motora. Posleratne glave često imaju dodatna rebra za hlađenje, ali glava se lako menja i zato sama po sebi nije dovoljan dokaz.
Broj motora
Broj motora nalazi se iza filtera ulja, na desnoj strani bloka. Serijski broj je koristan za identifikaciju, ali se mora proveravati zajedno sa livačkim brojem i ostalim detaljima.
Ford GPW
Ispravan Ford motor nosi oznaku GPW-xxxxx. Kod Ford vozila motor može odgovarati broju šasije i tablicama na instrument tabli, jer je prvo žigosan motor, a ubrzo zatim i šasija istim brojem.
Rani Ford blokovi (pre avgusta 1942.) imaju potpuno ravnu serijsku površinu, dok kasniji imaju prepoznatljiv step oblik na levoj strani.
Dodatak: rane GPW varijante označavanja
Kod vrlo ranih Ford GPW motora sreće se više prelaznih varijanti utiskivanja broja. Najraniji VEP primeri pokazuju format sa petokrakama uz oznaku GPW, često na Wilson blokovima 638632, dok se od približno serijala 4xxx ustaljuje format GPW-broj.
U praksi se vide i dodatne promene: posle opsega oko 59xxx menja se izgled serijskog polja, posle oko 105xxx menja se font slova W, a u pojedinim opsezima ponovo su korišćeni i Wilson blokovi za GPW motore. Kod blokova iz opsega približno 42xxx počinje i prepoznatljiviji GPW tip odlivka.
Willys MB
Willys MB motor nosi oznaku MB-xxxxxxx. Kod ranih i kasnih primera način označavanja se razlikuje, a broj motora može pomoći u približnom datiranju poređenjem sa datumom Willys MB šasije.
Datum obrade Willys bloka utisnut je na donjoj prirubnici bloka pri zadnjem delu. Za čitanje je potrebno skinuti karter i očistiti površinu. Datum livenja nalazi se na zadnjem desnom delu bloka, pored broja odlivka. Postoje i blokovi bez serijskog broja; to su često zamenski ili posleratno ugrađeni motori.
Brojevi odlivka motora
Broj odlivka motora je važan za identifikaciju jer se, za razliku od serijskog broja, ne može lako falsifikovati. Oznake su deo samog procesa livenja bloka.
Ford GPW
Ispravan Ford broj odlivka je GPW-6015, a nalazi se u ravnoj liniji ispod distributera, pri dnu desne strane motora.
Rani Ford blokovi imali su kod datuma livenja na donjem zadnjem uglu desne strane bloka, u malom kružnom polju. Oznaka uključuje slovo za mesec (A–M, bez slova I) i dva broja za dan. Oko avgusta 1942. datum livenja premešta se ispod distributera. Na primer, oznaka K941 znači: K = oktobar, 9 = dan, 4 = 1944. godina.
Dodatak: rani tip označavanja Ford GPW bloka
Do prve polovine 1943. pojavljuje se stariji tip obeležavanja Ford GPW bloka. Na ranim blokovima datum je često u kružnom polju, dok se na kasnijim blokovima vidi drugačiji raspored i izgled oznaka na odlivku i na mestu gde je utisnut broj motora.
Napomena iz dodatnog izvora: iako se često navodi da u slovnom nizu nema slova I, postoje i primeri iz prakse gde se ono ipak javlja kod kasnijeg slovnog označavanja. Zato je najbolje uvek uporediti više detalja istog bloka, a ne samo jednu oznaku.
Willys MB
Motore za Willys MB proizvodio je Wilson Foundry. Primer broja odlivka je 638632 W3 A NI-CR.
- 638632 – broj dela
- W – Wilson Foundry
- 3 – oznaka stanice kalupa
- NI-CR – legura nikla i hroma
Ratne oznake kalupa najverovatnije uključuju: W1, W2, W3, W4, W5, W6.
Karoserije
Karoserije su složena tema jer je tokom rata uvedeno više izmena, a nakon rata nastaju i nove izvedbe za CJ i Hotchkiss vozila. Ford je do sredine rata pravio sopstvene karoserije, dok je Willys MB koristio karoserije kompanije American Central Manufacturing (ACM).
Ford karoserije nemaju body number na gusset nosačima, dok ACM karoserije takav broj imaju. Tip karoserije utvrđuje se kombinacijom više detalja.
Kada je reč o GPW vozilima, važno je naglasiti da je sve GPW karoserije proizvodila Lincoln fabrika, dok se završno sklapanje obavljalo u različitim Fordovim GPW fabrikama. GPW motori takođe su proizvođeni u Lincoln fabrici u River Rougeu, Michigan, koja se nalazila svega 6 do 8 milja od pogona u kojem su izrađivane GPW karoserije. To jasno pokazuje da je Fordova proizvodnja bila organizovana i logistički čvrsto povezana. Nasuprot tome, kod Willysa je situacija bila jednostavnija i jasnija, jer je proizvodnja bila objedinjena u Toledu, Ohio.
Osnovna podela
- Ford karoserije (Ford GPW)
- ACM Type 1 (Willys MB; kratko i Ford od septembra do decembra 1943.)
- ACM Type 2 / Composite (Ford i Willys od 1944. do kraja rata)
- Posleratne karoserije (CJ, Hotchkiss i sl.)
Ford karoserije
Ford koristi sopstvene karoserije od februara 1942. do septembra 1943. Rani Ford primerci (februar–jul 1942.) imali su script panel pozadi, a u septembru 1942. uvodi se više izmena. Ford karoserije prepoznaju se po pravougaonim bravicama alatnih kutija, ojačanjima na wheelhouse delu i Ford gusset nosačima.
ACM Type 1
ACM Type 1 koristi Willys MB od novembra 1941. do kraja decembra 1943, sa promenama tokom vremena. Ford ga koristi kratko, od septembra do decembra 1943. Prepoznaje se po drugačijoj donjoj strani karoserije i drugačijim gusset nosačima; body number se nalazi na prednjem delu gusset-a.
ACM Type 2 / Composite
Composite karoserija uvodi najbolje elemente Ford i Willys rešenja. Ima Ford stil donjih hat channel profila, ali bez pravougaonih brava alatnih kutija. Takođe koristi Ford stil gusset nosača, ali sa utisnutim body number-om.
ACM broj karoserije
ACM broj karoserije nalazi se na gusset nosaču karoserije i predstavlja važan pokazatelj tipa i približnog perioda proizvodnje karoserije. Ford-made karoserije takav broj nemaju, dok ga ACM Type 1 i ACM Type 2 imaju.
ACM broj nije uvek direktno usklađen sa brojem šasije, pa se koristi kao pomoć pri datiranju i identifikaciji tipa karoserije.
Detalji karoserije
Šarke haube
Ford koristi 11-delnu šarku za sopstvene karoserije i ACM Type 2 karoserije, uz Ford oznaku „F“. Willys MB koristi 9-delnu šarku; nakon decembra 1943. koristi se 11-delna šarka, ali bez Ford oznake.
Ford detalji table
Dobar detalj za prepoznavanje Ford karoserije je dash knock-out hole, korišćen između marta 1943. i kraja avgusta 1943. Služio je za ručnu pumpicu winterization seta i nalazi se samo na Ford-made karoserijama.
Ratna i posleratna proizvodnja
Posleratne Hotchkiss i M201 karoserije često liče na ratne, ali sitni detalji odaju razliku. Posebno je važan cowl pillar: kod ratne proizvodnje savijanje je pravilno zaobljeno, dok M201 ima izražen oštar prelom.
Opruge
Ford GPW
Ford GPW ima 8 liski napred i 9 nazad. Stega je u obliku slova U, sa jednim zavrtnjem kroz gornju stranu opruge.
Willys MB
Willys MB takođe ima 8 liski napred i 9 nazad, ali su stege izvedene iz jednog komada čelika, krimpovane sa gornje strane opruge.
Posleratni M201
M201 koristi 10 liski napred i 11 nazad, a stege su krimpovane sa donje strane opruge.
Menjač
Ispravan menjač za Ford GPW i Willys MB je T-84. Posleratna vozila često koriste T-90, a kod francuskih i drugih posleratnih varijanti mogu se sresti i dodatne izmene.
Radi verne identifikacije ovde su grupisane sve relevantne slike menjača koje su korišćene kao primeri na izvornoj stranici, bez skraćivanja vizuelnog materijala.
Ratni Ford GPW i Willys MB menjači
Dodatni detalji kućišta i oznaka
Posleratne varijante
Ford GPW 7006 oznaka na kućištu
Originalna Ford GPW kućišta menjača mogu nositi oznaku GPW 7006 i Ford oznaku F, što je koristan detalj pri razlikovanju ratnog Ford sklopa od kasnijih zamena ili mešanih sklopova.
Razvodnik pogona
Razvodnik pogona prenosi snagu sa menjača na prednju i zadnju osovinu. Na ratnim vozilima koristi se Spicer / Dana 18 sklop, dok su kod posleratnih vozila česte zamene i prepravke.
Slike ispod su grupisane logički po ratnim i posleratnim varijantama, ali su zadržane sve relevantne ilustracije za ovaj sklop.
Ratne varijante
Detalji oznaka i brojeva
Dodatne oznake kućišta i prelazni tipovi
Za identifikaciju kućišta razvodnika vrlo su važne oznake na prednjem delu kućišta. Kod MB reduktora kao ratna oznaka javlja se C18-15-10-1, dok kućišta sa oznakama C18-15-10-2 i C18-15-10-3 pripadaju kasnijim civilnim / T-90 varijantama i više ne odgovaraju T-84 sklopu bez prepravki.
Napomena: na MB reduktoru jedina oznaka koja se ovde uzima kao odgovarajuća je C18-15-10-1. Kućište sa završetkom -2 ukazuje na CJ-2A / civilnu varijantu, pa ga ne treba mešati sa ratnim MB/GPW delom.
Oznaka C18-19-9 sreće se kod Willys razvodnika, a ako deo ima Ford oznaku F, onda je reč o GPW varijanti. Ista osnovna oznaka nastavlja da se pojavljuje i na kasnijim civilnim delovima, pa je prisustvo Ford oznake i celokupna konfiguracija sklopa i dalje važno za pravilno prepoznavanje.
Posleratne varijante
Doboš ručne kočnice
Doboš ručne kočnice nalazi se na izlazu razvodnika pogona. Pošto je i ovaj sklop često menjan tokom eksploatacije, za identifikaciju je važno uporediti više primera, a ne samo jedan prikaz.
Po svemu sudeći, Ford GPW nikada nije prešao na ručnu kočnicu sa paknovima, odnosno sa spoljašnjeg kontrakcionog tipa na unutrašnji ekspanzioni tip. Drugim rečima, Ford je zadržao Hand Brake FM-GPW-2598 / WO-A-1008 (external contracting type) i nije prešao na FM-GPW-2598-B / WO-A-9333 (internal expanding type).
Sa druge strane, Willys MB jeste prešao na taj sistem u kasnijem periodu 1944. godine.
Kao argument za to, u literaturi i standardima se navode različiti datumi i primeri:
navodi se da bi za septembar 1944. fabrički ugrađena kočnica već bila unutrašnjeg tipa po sećanju iz Nabholtza, promena se vezuje za početak juna 1944. John Farley u knjizi The Standardised Wartime Jeep II na strani 127 navodi prelazak sa spoljašnjeg na unutrašnji tip u julu 1944. u knjizi Lawrencea Nabholtza The Military Jeep (1. izdanje str. 38, revidirano izdanje str. 56) prikazana je kasna parking kočnica na GPW iz 1945. godine prema MVPA GPW Judging Standards, prelazak sa spoljašnje kontrakcione na unutrašnju ekspanzionu parking kočnicu desio se oko 13. marta 1944.
Dakle, izvori nisu potpuno usaglašeni oko tačnog datuma promene, ali je suština u tome da postoje razni navodi o toj izmeni, dok je stav da Ford GPW zapravo nikada nije izvršio taj prelaz, za razliku od Willys MB, koji jeste prešao na kasniji tip ručne kočnice krajem 1944. godine.
Brojevi šasije u JNA i u Jugoslaviji
U Jugoslaviji posle Drugog svetskog rata većina džipova nalazila se u JNA, dok je manji broj bio u službi državnih organa i Narodne Milicije. Zbog njihove namene, neuređenih puteva i prakse da je službeni auto „najbolji auto”, mnogim džipovima uništen je prednji branik i oštećena pločica sa serijskim brojem (Willys MB).
Iz tog razloga, a i zbog propisa države Jugoslavije da VIN broj (broj šasije) ne sme biti na tablici koja se odvaja, mnogi džipovi dobili su nove brojeve. Njih možemo svrstati u nekoliko kategorija: prekucan originalni broj na šasiji, JNA identifikacioni broj (broj registra u JNA), kao i takozvani PUS broj (Po Uputstvu SUP-a), koji je utiskivao Sekretarijat unutrašnjih poslova u slučaju da originalni broj nije bio vidljiv ili je bio oštećen.
Retko se nalazi i primer gde se oznaka PUS nalazi u krugu, a broj 78 (u ovom primeru) odvojeno i zatim četvorocifreni broj. Ovaj primer je redak ali nije poznato kom periodu pripada niti koji SUP ga je koristio.
Do 1972. godine korišćen je broj koji počinje registarskom oznakom grada u kome je broj bio izdat, na primer NS xxxxxxxxx za Novi Sad, BG xxxxxxxxx za Beograd i slično. Od 1972. godine korišćen je broj koji počinje sa PUS XXXX/YYZZZZ gde je XXXX šifra SUP-a YY godina kucanja i ZZZZ broj po redosledu od 0000 pa na dalje.
Kod džipova Ford GPW situacija je nešto bolja, jer je originalni broj ukucan na šasiji kod levog nosača amortizera, pa nije bilo toliko oštećenja ili gubitka broja.